بیان دیدگاه

تلاش مشترک زیست‌بانان و ملی‌پوشان ایران: نجات یوز ایرانی از نابودی

گفت‌وگو با هومن جوکار، مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی (گفت وگو و تصاویر یوز ایرانی: سامان زمان زاده)25--Picture-057

یوز آسیایی در جام جهانی فوتبال
شاید یکی از مهم‌ترین معضلات برای پیشبرد طرح بقای یوز ایرانی، همانا ناآگاهی جامعه است. همانطور که در مطلب معرفی یوز ایرانی اشاره شد، بسیاری از ما حتی فرق پلنگ و یوزپلنگ را نمی‌دانیم، و اصلا نمی‌دانیم در ایران یوز وجود دارد و این‌چنین در خطر است. شاید در راستای آگاهی جامعه، و همین‌طور جلب توجه بیشتر جامعه بین‌‌المللی بود که طرح استفاده از نماد یوزآسیایی روی پیراهن تیم ملی فوتبال ایران، اخیرا توسط «پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی» پیگیری شد و با تصویب نهایی و ابراز تمایل «سپ بلاتر» رییس فیفا در سفر اخیرش به ایران، هم‌اکنون در مرحله طراحی جزئیات نهایی است. به همین دلیل و برای اطلاع بیشتر از چگونگی شکل گیری و پیشبرد این طرح. با مهندس «هومن جوکار» به گفتگو نشستیم.
جوکار، از کارشناسان و مدرسان خبره حیات وحش ایران، بیش از یک سال است، به عنوان مدیر «پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی» انتخاب شده، و هم اکنون در دولت جدید و ریاست «معصومه ابتکار» بر سازمان، به شدت پیگیر اجرای این طرح در همکاری با وزارت ورزش و جوانان و فدراسیون فوتبال است.

آقای جوکار، در حدود یک سال و نیم است که شما پس از دوره های مدیریت مهندس ضیایی و آقای جورابچیان به عنوان مدیر «پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی» برگزیده شده‌اید. کمی از فعالیت‌ها و عملکرد خود در این مدت بگویید.
حقیقت این است که من در شرایط بسیار دشواری وارد «پروژه یوز» شدم. نهادهای بین المللی که با پروژه یوز در ارتباط بودند، و بیشتر منابع مالی از آن تامین می‌شد اعلام کرده بودند که سال 2012 سال پایانی پروژه یوز آسیایی است، و با شرایطی که در آن زمان در سازمان وجود داشت، بنده را آورده بودند که پروژه را ببندم. اما من می‌‌خواستم پروژه را ادامه بدهم. این بود که خواستم در کنار وظیفه‌ای که به عهده‌ام گذاشته شده بود (تعطیل کردن پروژه) اجازه بدهند من برای حفظ پروژه و امکان ادامه آن تلاش کنم. پس شروع کردم به جلسات و مذاکرات با سازمان حفاظت از محیط زیست و نهادهای بین المللی و سرانجام موفق شدیم به جای اینکه سال 2012 را سال پایانی پروژه اعلام کنیم. سند جدیدی امضا کنیم که بر مبنای آن فاز جدید پروژه یوز آغاز شده و قرار است، در سال‌های آینده ادامه پیدا کند. نکته دیگر اینکه ما درگیر پیداکردن منابع مالی بودیم و هنوز هم هستیم. اما مهم این است که موفق شدیم اتمام پروژه را متوقف کنیم و خوب شرایط فعلی و مسئولین فعلی کمی امیدها را بیشتر کرده است. بنابراین اگر بخواهم به سئوال شما پاسخ بدهم، مهم‌ترین کار من در این یک سال اخیر جلوگیری از توقف پروژه و تلاش برای احیای آن بوده است.

طرح حضور نماد یوزآسیایی در جام جهانی 2014 چطور شکل گرفت. ایده اولیه از کجا و توسط چه کسی مطرح شد؟
ایده اولیه این کار توسط آقای «آرش نورآقایی» مطرح شد. ایشان فردی هستند که وابستگی شغلی به سازمان و پروژه یوز ندارند. ولی یکی از علاقمندان بسیار فعال هستند. ایشان ایده را مطرح کردند و پای آن ایستادند و همینطور هم همراه ما هستند در پیشبرد طرح. ایشان گفتند اگر بشود نقش یوز ایرانی روی پیراهن تیم ملی در جام جهانی باشد. با توجه به محبوبیت فوتبال، می‌تواند کمک بزرگی باشد، به یکی از اهداف اصلی پروژه ما که آگاهی بخشی عمومی است. من از این ایده بسیار خوشم آمد، و من که در سازمان محیط زیست بودم شروع کردم با مسئولان رده بالا این مسئله را مطرح کردم. با معاون محیط طبیعی سازمان، آقای دکتر کیخواه و ایشان هم با خانوم ابتکار مطرح کردند، و همه در سازمان به این موضوع چراغ سبز نشان دادند و گفتند ایده خوبی است.

شما سال‌هاست که در حیطه حیات وحش و محیط زیست فعال هستید. و شاهد بودید که در هشت سال گذشته متاسفانه شاهد یکی از بدترین دوران محیط زیست بودیم. به نظر شما برخورد مسئولین در دولت جدید، راضی کننده بود؟
برای اینکه جواب کلی به این سئوال بدهیم، چون فقط که همین مسئله نیست. موضوعات کلیدی و اساسی هستند که شرایط را تعیین می‌کنند و من باید بگویم برای قضاوت نهایی هنوز زود است. اما سطح توجه به مسایل کلیدی تفاوت عمده ای داشته است. سلامت فکری سازمان در جلساتی که گاها من بوده ام، بسیار مناسب است و برخلاف گذشته نشان می‌دهد که واقعا دغدغه محیط زیست دارند. بدنه کارشناسی سازمان تقویت شده است و سیاست گذاری کلان نیز به نظر خوب می‌رسد. اما برای قضاوت نهایی باید منتظر بمانیم و ببینیم این سیاست‌های خوب چطور اجرا می‌شوند.

25--Picture-057

گفتید در مورد همین پروژه، بازخورد طرح شما در سازمان مثبت بود؟
حقیقتا بسیار فراتر از انتظار من بود. بعد از طرح ماجرا دیدم که مسئولان رده بالای سازمان، از جمله خانم ابتکار بسیار علاقمند به پیگیری هستند. و خوب این کاری نبود که فقط توسط سازمان حفاظت از محیط زیست بخواهد انجام شود. این شد که خانم ابتکار، که معاون رییس جمهور هستند، و مدیران ارشد سازمان، در ارتباط با وزارت ورزش و جوانان و همینطور فدراسیون فوتبال این طرح را پیش بردند. و مطابق اطلاع من، حتی در آن نهادها هم این موضوع با استقبال بسیار خوبی مواجه شد. و منطقی هم هست، زیرا از یک سو همه فوتبال و تیم ملی را دوست دارند، و از سوی دیگر یوزپلنگ در سال‌های اخیر نماد حیات وحش ایران شده است.

هم اکنون و پس از سفر آقای بلاتر به ایران، و اعلام موافقت ایشان پروژه به چه مرحله‌ای رسیده است؟ به نظر می‌رسد موافقت بلاتر بیشتر یک عمل تشریفاتی در راستای تبلیغ بیشتر روی پروژه است. وگرنه ایشان در جایگاه تصمیم گیری نیستند.
بله تقریبا همینطور است. ایشان نه از سوی ایران تصمیم می‌گیرند و نه برای ایران استثنایی قایل می‌شوند. به هر حال اینطور هم نیست که هر تیمی بتواند هر نمادی دلش می‌خواهد روی پیراهنش نقش ببندد. شما می‌دانید هر جام جهانی یک تم دارد، و تم جام 2014 فوتبال و اکولوژی هست که اتفاقا کاملا متناسب است با طرح ما. توضیحاتی که خانم ابتکار به ایشان دادند، با توجه به تم جام جهانی بسیار مورد خوشایند ایشان قرار گرفت و حتی جمله‌ای گفتند در این مایه که، من سفیر یوزپلنگ ایرانی خواهم بود. این خیلی خوب است و همانطور که گفتید در راستای شهرت این طرح بسیار خوب بود. اما ما همچنان ملزم به رعایت قوانین فیفا هستیم. اینطور نیست که این موافقت به ما اجازه بدهد که مثلا یک تصویر بزرگ از یوز ایرانی را روی سینه بازیکنان بگذاریم. هم‌اکنون کارگروهی با مشارکت آقای «هوشنگ نصیرزاده» کارشناس حقوقی فدراسیون تشکیل شده، که به بررسی این موضوع و رعایت قوانین فیفا می‌پردازد برای مثال ما می‌دانیم که فقط می‌شود روی سینه سمت راست بازیکنان و در یک کادر ده در ده سانتیمتر روی پیراهن بازیکنان لوگو یا عکس داشت و سایر مسایل حقوقی که در حال پیگیری است.

وجود عکس یا لوگو روی پیراهن یک بحث است، و چگونگی مانور روی آن بحث دیگری. موضوع این است که تیم ملی بتواند این پیام را به خوبی، چه در داخل و چه خارج منتقل کند. و در داخل کشور که اتفاقا مهم‌تر هم هست. من فکر می‌کنم صدا و سیما مهم‌ترین نقش را در این زمینه دارد. در بین نهادهایی که گفتید نامی از صدا و سیما نبود. آیا فکر می‌کنید آن‌ها نیز با این طرح همین‌قدر همراه خواهند بود؟
بله مهم این است که تیم ملی خود را حامل این پیام بداند، که یوزآسیایی در خطر است و این برای ما و مردم ما مهم است. دقیقا هدف ما هم همین است که رسانه‌های داخلی و ایرانی مانند شما، و همینطور رسانه‌های خارجی به خوبی این موضوع را پوشش دهند. درباره صدا و سیما اما باید بگویم، متاسفانه در طول دوران فعالیت خودم، هروقت سروکارم به صدا و سیما افتاده برخورد خوبی ندیدم. برای ما که همیشه در حوزه حفاظت حیات وحش فعال بودیم، این موضوع وجود داشت، که نگاه سازمان صدا و سیما با بحث حیات وحش و محیط زیست هم مانند بقیه مسایل، با دید تجاری بود. اما در روزهای اخیر و خصوصا پس از سفر آقای بلاتر شاهد تحولاتی هستیم. و من از طریق مسئولان سازمان حفاظت از محیط زیست مطلع شدم که خود سازمان ابراز تمایل کرده است که برای مثال اگر کلیپی از یوز ایرانی آماده شود در بین برنامه‌ها پخش کنند. و ناظر به سئوال قبلی شما، این یکی از پیامدهای ابراز تمایل بلاتر به پروژه بود. به هر حال فکر می‌کنم خوشبختانه نگرش صدا وسیما هم به این قضیه در حال تغییر است.

یک سئوال حساس آقای مهندس! عکس «دلبر» قرار است برود روی پیراهن یا «کوشکی»؟
(با خنده) بله بسیار هم حساس است در بحث حیات وحش ما کوشکی و دلبر شده مثل استقلال و پرسپولیس و یا این استان و آن استان که با هم رقابت دارند. حالا هم که بحث دوباره تلاش برای جفت‌گیری این دو شروع شده حساسیت‌ها هم بیشتر شده! اما خوب هنوز معلوم نیست. اصلا شاید عکس نباشد و فقط یک نماد یا استعاره باشد. در کارگروه روی این هم بحث در جریان است.

حالا که بحث شد. به کجا رسیده؟ بالاخره کوشکی و دلبر قرار است به هم برسند؟
حقیقت اینکه، این یک پروژه فرعی است و در راستای وظایف «پروژه یوز» نیست. اگر از من به عنوان یک کارشناس سئوال شود که تکثیر یوز در اسارت، کمکی به روند حفاظت و جلوگیری از کاهش جمعیت یوز می‌کند، خواهم گفت خیر. اما خوب به هر حال این هم هست، که ما دو یوز داریم که به طور ناخواسته مجبور شده‌ایم در اسارت از آن‌ها نگه‌داری کنیم و خوب تلاش برای این کار ضرری ندارد. و حداقل اینکه برای نگهداری ژن این‌ها، بتوانیم تکثیر کنیم. البته اصولی و درست. به همین سادگی که همه فکر می‌کنند نیست و بسیار پیچیده است. به همین منظور ما از یکی از خبره‌ترین کارشناسان تکثیر یوز، آقای «شاون مک کوئن» که ایرلندی هستند کمک خواستیم. ایشان یک طرح داده‌اند و آماده است برای شروع، اما این مهم است که چقدر هزینه بخواهیم بکنیم و من خودم راغب نیستم که منابع حفاظت از یوز در طبیعت را برای این کار هزینه بکنیم. به دنبال جذب بودجه، از نهادهای خصوصی و خارج از «پروژه یوز» هستیم. که بتوانیم تحت نظارت این کارشناس خبره این کار را پیش ببریم. اما من تاکید می‌کنم، این کار بسیار پرهزینه است و نباید این هزینه از بودجه حفاظتی زیستگاه‌های یوز تامین شود.

25-Delbar1
در پایان اگر صحبت دیگری دارید درباره این پروژه و یا به طور کلی بفرمایید.
من پایان صحبت وظیفه خودم می‌دانم که کمی هم تمرکز را از روی یوز بردارم. و توجه همه را جلب کنم که یوز یک نماد است، از شش میلیون هکتار خاک کشور ایران که مناطق حفاظت شده‌اند و زیستگاه گونه‌هایی بسیار با ارزش. ما به بهانه یوز می‌خواهیم توجه مردم و دنیا را به این حفاظت جلب کنیم. و این را بگویم که در چند سال اخیر کار روی پروژه یوز موفقیت‌های دیگری داشته ایم. به عنوان مثال ما در برخی زیستگاه‌های یوز، در جمعیت پلنگ و یا کاراکال که بسیار کمیاب و نادر است، افزایش داشته ایم. و لازم است همه به این موضوع توجه کنند، که تا وقتی زیستگاه نباشد جانداری نیست. و ما در واقع زیر پرچم یوزپلنگ می‌خواهیم از اصالت شش میلیون هکتار از خاک کشورمان حفاظت کنیم.

آقای مهندس هومن جوکار از شما سپاسگزاریم
گفت وگوی تلفنی با مهندس هومن جوکار توسط سامان زمان زاده در تاریخ 16 نوامبر 2013 برای انتشار در هفته انجام شده است

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: